{"id":30,"date":"2025-02-28T10:19:57","date_gmt":"2025-02-28T10:19:57","guid":{"rendered":"https:\/\/matbuat.org\/?p=30"},"modified":"2025-02-28T10:19:58","modified_gmt":"2025-02-28T10:19:58","slug":"x%c9%99z%c9%99r-d%c9%99nizinin-huquqi-statusu-haqqinda-konvensiya-az%c9%99rbaycanin-maraqlarina-tam-cavab-verir-musahibe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/matbuat.org\/?p=30","title":{"rendered":"&#8220;X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiya Az\u0259rbaycan\u0131n maraqlar\u0131na tam cavab verir&#8221; &#8211; M\u00dcSAH\u0130B\u018f"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini X\u0259l\u0259f X\u0259l\u0259fov AZ\u018fRTAC-a m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131n tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259tind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b v\u0259 s\u0259n\u0259din \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar\u0131n\u0131 \u015f\u0259rh edib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Publika.az m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiya \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm v\u0259 tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n s\u0259n\u0259ddir. Bu bar\u0259d\u0259 sizin fikirl\u0259rinizi bilm\u0259k ist\u0259rdik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u018flb\u0259tt\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131n imzalanmas\u0131 regionumuz v\u0259 \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm add\u0131md\u0131r. Bildiyiniz kimi, region xalqlar\u0131 \u0259srl\u0259r boyu X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n v\u0259 onun resurslar\u0131ndan yararlansalar da, bu d\u0259nizin h\u00fcquqi statusunu t\u0259nziml\u0259y\u0259c\u0259k s\u0259n\u0259d bu g\u00fcn\u0259d\u0259k m\u00f6vcud olmam\u0131\u015fd\u0131. Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda 1921-ci il tarixli v\u0259 SSR\u0130 il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda 1940-c\u0131 il tarixli sazi\u015fl\u0259r yaln\u0131z d\u0259nizd\u0259 g\u0259mi\u00e7ilik v\u0259 bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259nziml\u0259m\u0259kl\u0259 m\u0259hdudla\u015f\u0131rd\u0131. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n 2018-ci il avqustun 12-d\u0259 Aktauda V zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanm\u0131\u015f Konvensiya ilk d\u0259f\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusunu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259r\u0259k, sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u0259niz\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 h\u00fcquq v\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259rini t\u0259sbit edir. Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd edildiyi kimi, Konvensiya X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli h\u00fcquqi rejimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. Eyni zamanda, bu s\u0259n\u0259d fundamental h\u00fcquqi baza rolunu oynamaqla, sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda sah\u0259vi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 onlar aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirir. Bu bax\u0131mdan, s\u0259n\u0259d \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 suveren h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259sbitin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u00f6hf\u0259 verir. Onu da \u0259lav\u0259 edim ki, bu Konvensiyan\u0131n imzalanmas\u0131 BMT-nin Ba\u015f katibi daxil olmaqla, b\u00fct\u00fcn beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t v\u0259 d\u00fcnya medias\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7oxt\u0259r\u0259fli diplomatiyan\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusunun m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259li dan\u0131\u015f\u0131qlara v\u0259 onlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 t\u00f6hf\u0259si n\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olub?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 qeyd etdiyi kimi, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131n imzalanmas\u0131 tarixi bir hadis\u0259dir. X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusunun m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi v\u0259 1994-c\u00fc ild\u0259 \u201c\u018fsrin M\u00fcqavil\u0259si\u201dnin imzalanmas\u0131 il\u0259 ulu \u00f6nd\u0259rimiz Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259nizinin statusunun raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f q\u0259tiyy\u0259tli add\u0131mlar at\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131. Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi bu proses \u00fczr\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n ba\u015flanmas\u0131ndan etibar\u0259n h\u0259m xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fcavinl\u0259ri s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n X\u00fcsusi \u0130\u015f\u00e7i Qrupunun iclaslar\u0131nda, h\u0259m xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259ki Zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131nda f\u0259al v\u0259 konstruktiv \u015f\u0259kild\u0259 i\u015ftirak edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, X\u0259z\u0259rin h\u00fcquqi statusuna dair Konvensiyan\u0131n ilk konseptual layih\u0259si m\u0259hz Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlan\u0131b v\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edilib. Bu amil h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar predmetinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rol oynay\u0131b. Bundan \u0259lav\u0259, haz\u0131rda Konvensiyada \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015f X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin akvatoriyas\u0131nda sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259n 15 millik \u0259razi sular\u0131 v\u0259 10 millik bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q zonas\u0131 \u00fczr\u0259 raz\u0131l\u0131q, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u0259nizd\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n fundamental prinsipl\u0259r \u00fczr\u0259 raz\u0131la\u015fma 2010-cu il noyabr\u0131n 18-d\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7irilmi\u015f X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda \u0259ld\u0259 olunub. H\u0259m\u00e7inin Konvensiyan\u0131n \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirilm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n ikit\u0259r\u0259fli v\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli \u0259sasda dig\u0259r X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 X\u0259z\u0259r h\u00f6vz\u0259sind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 etimada, dostlu\u011fa, xo\u015f niyy\u0259t\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u0259saslanan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si kimi d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, Konvensiyan\u0131n raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 X\u00fcsusi \u0130\u015f\u00e7i Qrupu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f 52 g\u00f6r\u00fc\u015f v\u0259 n\u00f6vb\u0259d\u0259nk\u0259nar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin, buna paralel m\u00fct\u0259madi \u00e7oxsayl\u0131 ikit\u0259r\u0259fli m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin, xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259l\u0259rinin v\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259\u015fkil olunan Zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131nda \u0259ld\u0259 olunmu\u015f geni\u015f konsensusun v\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda inc\u0259 balans\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin ortaq r\u0259yi budur ki, X\u0259z\u0259r bizi ay\u0131ran deyil, birl\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259kand\u0131r v\u0259 s\u0259rv\u0259tdir. Bel\u0259 ki, s\u00f6z\u00fcged\u0259n s\u0259n\u0259d h\u0259r bir sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tin iqtisadi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik maraqlar\u0131n\u0131n v\u0259hd\u0259tini t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Konvensiyan\u0131n m\u00fcdd\u0259alar\u0131 faktiki olaraq, beyn\u0259lxalq h\u00fcququn norma v\u0259 prinsipl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq t\u0259tbiq edil\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131n imzalanmas\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259mizin maraqlar\u0131 v\u0259 suveren h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 n\u0259l\u0259ri qeyd ed\u0259rdiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Bu s\u0259n\u0259d \u00f6lk\u0259mizin maraqlar\u0131na tam cavab verm\u0259kl\u0259, onun d\u0259nizd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi karbohidrogen hasilat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 layih\u0259l\u0259rinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r n\u00f6v t\u0259s\u0259rr\u00fcfat-iqtisadi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min edir. Konvensiya bu tip f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini n\u0259inki m\u0259hdudla\u015fd\u0131rm\u0131r, h\u0259tta onlar\u0131n daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 m\u00fcnbit z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Konvensiyada d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 suverenliyin\u0259 h\u00f6rm\u0259t edilm\u0259si t\u0259m\u0259l prinsipl\u0259rd\u0259n biri kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259n\u0259dd\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin dibinin beyn\u0259lxalq h\u00fcququn norma v\u0259 prinsipl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla sektorlara b\u00f6l\u00fcnm\u0259si qaydas\u0131 t\u0259sdiq olunur, sektorlarda apar\u0131lan t\u0259s\u0259rr\u00fcfat-iqtisadi f\u0259aliyy\u0259tin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 orada yerl\u0259\u015f\u0259n t\u0259s\u0259rr\u00fcfat obyektl\u0259rinin m\u00fcvafiq t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik zonalar\u0131na malik oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Bundan ba\u015fqa, Konvensiya h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n suveren v\u0259 m\u00fcst\u0259sna h\u00fcquqlara malik oldu\u011fu \u0259razi sular\u0131 v\u0259 bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q zonalar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. H\u0259m\u00e7inin Konvensiya X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 g\u0259mi\u00e7ilik v\u0259 ticar\u0259tin inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n d\u0259niz \u00fczg\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fcn azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 prinsipl\u0259rini t\u0259sbit edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; Konvensiyada X\u0259z\u0259r d\u0259nizi regionunun t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin v\u0259 sabitliyinin qorunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda etimad t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar hans\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Qeyd edilm\u0259lidir ki, sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 sabitliyin qorunub saxlanmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si h\u0259r zaman b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edib. Bel\u0259 ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizi regionundak\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q t\u0259r\u0259fl\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraqlar\u0131, b\u0259rab\u0259rliyi, bir-birinin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 v\u0259 suverenliyin\u0259 h\u00f6rm\u0259t \u0259sas\u0131nda apar\u0131l\u0131r. Burada X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u00fclh, mehriban qon\u015fuluq, dostluq v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q zonas\u0131na \u00e7evrilm\u0259si, g\u00fcc i\u015fl\u0259tm\u0259m\u0259k v\u0259 g\u00fcc i\u015fl\u0259tm\u0259kl\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259m\u0259m\u0259k, h\u0259rbi f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f etimad t\u0259dbirl\u0259rin\u0259 \u00f6ng\u00f6r\u0259nlik v\u0259 \u015f\u0259ffafl\u0131q ruhunda riay\u0259t edilm\u0259si kimi prinsipl\u0259r \u0259ks olunub. Bununla \u0259laq\u0259dar olaraq, Aktauda ba\u015f tutmu\u015f Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 etimad t\u0259dbirl\u0259rinin i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 edilib. Etimad quruculu\u011fu t\u0259dbirl\u0259rinin \u0259sas x\u0259ttini h\u0259rbi quruculuq sah\u0259sind\u0259 \u015f\u0259ffafl\u0131q, m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si v\u0259 rasionall\u0131q kimi meyarlar t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; Konvensiyada X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri hans\u0131 qaydada t\u0259nziml\u0259nir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Bildiyiniz kimi, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si h\u0259r zaman b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edib. Bu bax\u0131mdan, Konvensiya d\u0259nizd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n layih\u0259l\u0259rin icras\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq Az\u0259rbaycan\u0131n xarici \u015firk\u0259tl\u0259r v\u0259 korporasiyalarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131y\u0131r v\u0259 onun davam etdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 imkan yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; Konvensiyan\u0131n regionda n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 ver\u0259 bil\u0259c\u0259k t\u00f6hf\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 n\u0259 dey\u0259 bil\u0259rsiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; X\u0259z\u0259r d\u0259nizi beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rinin inki\u015faf\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f bir s\u0131ra layih\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n X\u0259z\u0259rin tranzit potensial\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin vacibliyi Konvensiyada da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131b. Bel\u0259 ki, Konvensiya d\u0259niz \u00fczg\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fcn azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259kl\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n dig\u0259r d\u0259nizl\u0259r\u0259 v\u0259 tranzit \u00f6lk\u0259nin suveren h\u00fcquqlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla d\u00fcnya okean\u0131na s\u0259rb\u0259st \u00e7\u0131x\u0131\u015f h\u00fcququnu, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rin limanlar\u0131na azad giri\u015f-\u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 tan\u0131y\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; Konvensiyada X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u0259traf m\u00fchitinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 onun bioloji resurslar\u0131n\u0131n qorunub saxlanmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f hans\u0131 fundamental prinsip v\u0259 normalar \u0259ksini tap\u0131b?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Art\u0131q uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki, sahilyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u0259traf m\u00fchitinin v\u0259 bioloji resurslar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirl\u0259r. Bu x\u00fcsusda, X\u0259z\u0259rin d\u0259niz \u0259traf\u0131 m\u00fchitinin m\u00fchafiz\u0259si haqq\u0131nda \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131 v\u0259 onun protokollar\u0131, Su bioloji resurslar\u0131n m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259si haqq\u0131nda Sazi\u015fi, habel\u0259 Transs\u0259rh\u0259d kontekstd\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 dair Protokolu qeyd ed\u0259 bil\u0259rik. X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiya \u0259sas\u0131nda da t\u0259r\u0259fl\u0259r \u00f6z \u00fcz\u0259ril\u0259rin\u0259 d\u0259nizin \u0259traf m\u00fchitinin qorunmas\u0131na dair \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcr\u00fcr v\u0259 onun \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131rlar. Burada, h\u0259m\u00e7inin t\u0259r\u0259fl\u0259rin su bioloji resurslar \u00fczr\u0259 birg\u0259 ehtiyatlar\u0131 v\u0259 h\u0259min ehtiyatlar\u0131n milli kvotalara b\u00f6l\u00fcnm\u0259si bar\u0259d\u0259 qaydalar n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; S\u0259n\u0259dd\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rin X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin dibi il\u0259 sualt\u0131 kabel v\u0259 borular\u0131n \u00e7\u0259kilm\u0259si h\u00fcququnun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si nec\u0259 h\u0259ll edilib?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiya sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u0259nizin dibi il\u0259 kabel v\u0259 boru k\u0259m\u0259rl\u0259rini \u00e7\u0259km\u0259k h\u00fcququnu tan\u0131y\u0131r. Bu zaman bel\u0259 boru k\u0259m\u0259rl\u0259rinin ke\u00e7\u0259c\u0259yi yollar yaln\u0131z onun ke\u00e7\u0259c\u0259yi sektorun m\u0259xsus oldu\u011fu sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Eyni zamanda, bel\u0259 layih\u0259l\u0259r sahilyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin t\u0259r\u0259fi oldu\u011fu ekologiya sah\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 uy\u011fun olmal\u0131d\u0131r. Konvensiyan\u0131n bununla ba\u011fl\u0131 m\u00fcdd\u0259alar\u0131 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi regionunda Az\u0259rbaycan\u0131n da i\u015ftirak etdiyi m\u00f6vcud layih\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131 v\u0259 geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynayacaq v\u0259 \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn yeni perspektivl\u0259r yaradacaq.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; Konvensiyada X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259 kimi \u00f6n\u0259m verilir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Konvensiya \u0259sas\u0131nda t\u0259r\u0259fl\u0259r d\u0259nizd\u0259 beyn\u0259lxalq terror\u00e7uluq v\u0259 onun maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259si, silah, narkotik vasit\u0259l\u0259rin qanunsuz d\u00f6vriyy\u0259si, brakonyerlikl\u0259 m\u00fcbariz\u0259, d\u0259nizl\u0259 miqrantlar\u0131n qanunsuz g\u0259tirilm\u0259sinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r cinay\u0259tl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirl\u0259r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259rdim ki, V Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 insidentl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, d\u0259nizd\u0259 terror\u00e7uluq, m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil cinay\u0259tkarl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259, s\u0259rh\u0259d qurumlar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131, h\u0259m\u00e7inin n\u0259qliyyat v\u0259 ticari-iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259nziml\u0259y\u0259n m\u00fcqavil\u0259l\u0259r d\u0259 imzalan\u0131b. Bu, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u0259nizd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 verdiyi \u00f6n\u0259min g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li icras\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda n\u0259 kimi mexanizmin t\u0259sis olunmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Konvensiyan\u0131n effektiv yerin\u0259 yetirilm\u0259si v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n m\u00fcxt\u0259lif aspektl\u0259rinin n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Xarici \u0130\u015fl\u0259r nazirlikl\u0259rinin himay\u0259si alt\u0131nda xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fcavinl\u0259ri\/x\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri s\u0259viyy\u0259sind\u0259 be\u015ft\u0259r\u0259fli m\u00fcnt\u0259z\u0259m m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r mexanizmi yarad\u0131l\u0131b. Bu mexanizm Konvensiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259lli v\u0259 ondan ir\u0259li g\u0259l\u0259n \u00f6hd\u0259likl\u0259rin icras\u0131na n\u0259zar\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259c\u0259k. Onu da qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, m\u00fcvafiq \u0130\u015f\u00e7i Qrupun ilk iclas\u0131n\u0131n cari ilin pay\u0131z aylar\u0131nda Az\u0259rbaycanda ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 dair raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 olunub. Haz\u0131rda bu qrupun qar\u015f\u0131s\u0131nda qoyulan \u0259sas v\u0259zif\u0259 d\u00fcz \u00e7\u0131x\u0131\u015f x\u0259tl\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n metodikas\u0131na dair sazi\u015fin i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131ndan ibar\u0259tdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini X\u0259l\u0259f X\u0259l\u0259fov AZ\u018fRTAC-a m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131n tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259tind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b v\u0259 s\u0259n\u0259din \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar\u0131n\u0131 \u015f\u0259rh edib. Publika.az m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir. &#8211; X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiya \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm v\u0259 tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n s\u0259n\u0259ddir. Bu bar\u0259d\u0259 sizin fikirl\u0259rinizi bilm\u0259k ist\u0259rdik. &#8211; \u018flb\u0259tt\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-30","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32,"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30\/revisions\/32"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/matbuat.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}